D-8…!
D-8’in amacı,üye ülkeler arasındaki ticareti ve işbirliğini artırmaktır.
D-8 girişiminin başlatılmasındaki amaç, büyük bir ekonomik potansiyeli, çeşitli kaynakları, geniş bir nüfus ve coğrafi alanı temsil eden 8 ülke arasında ticaret ilişkilerinde yeni fırsatlar yaratmak ve çeşitlendirmek, uluslararası düzeyde karar alma sürecine katılımı artırmak, daha iyi hayat şartları sağlamak, somut ortak projeler etrafında ekonomik işbirliğini geliştirmek ve gelişmekte olan ülkelerin dünya ekonomisindeki durumlarını güçlendirmektir.D-8, kurucu üyelerinin kompozisyonunun da yansıttığı gibi, bölgesel olmaktan çok küresel bir kuruluştur. Üyelik, grubun hedeflerini, ilkelerini benimseyen ve ortak bağları paylaşan diğer gelişmekte olan ülkelere de açıktır.D-8, üye ülkelerin bölgesel ve uluslararası örgütlere üyeliklerinden kaynaklanan ikili ve çok taraflı taahhütleri üzerinde olumsuz etkisi olmayan bir forumdur.
D-8’in başlıca organları Zirve, Konsey ve Komisyondur.Üye devletlerin Devlet/Hükümet başkanlarından oluşan Zirve D-8’in en üst organıdır.
D-8’in en üst organı olan Zirve, üye devletlerin Devlet/Hükümet başkanlarından oluşmaktadır. Kurulduğu tarihten itibaren 3 adet D-8 zirvesi gerçekleştirilmiştir.I. Zirve, 15 Haziran 1997, İstanbul, Türkiye,
II. Zirve, 1-2 Mart 1999, Dakka, Bangladeş,
III. Zirve, 25 Şubat 2001 Kahire, Mısır’da yapılmıştır.
Konsey, üye devletlerin Dışişleri bakanlarından oluşmaktadır. D-8’in siyasi karar alma organıdır ve işbirliği konularının tam ve kapsamlı olarak görüşüldüğü bir forum gibi faaliyet gösterir.
Komisyon, D-8’in icra organıdır. Kendi hükümetleri tarafından atanan üst düzey görevlilerden oluşmaktadır. Her bir komisyon üyesi kendi ülkesindeki ulusal koordinasyondan sorumludur.
Diğer taraftan, D-8 çerçevesinde koordinasyon görevini yürütmek üzere bir İcra Direktörlüğü de oluşturulmuştur. Bu İcra Direktörlüğünün görevi, etkin iletişimi, hızlı bilgi akışını sağlamak ve toplantılar için sağlanan hizmetleri denetlemektir.
D-8 çerçevesinde işbirliği ve proje geliştirme için 10 adet sektör belirlenmiştir.
D-8 çerçevesinde, 15 Haziran 1997 tarihinde İstanbul’da gerçekleştirilen Devlet/Hükümet başkanları zirvesinde işbirliği ve proje geliştirme için 10 adet sektör belirlenmiştir. Bunlar: ticaret; sanayi; telekomünikasyon ve enformasyon (bilgi); finans, bankacılık ve özelleştirme; kırsal kalkınma; bilim ve teknoloji; yoksulluğun azaltılması ve insan kaynakları gelişimi; tarım, enerji, çevre ve sağlık.D-8 faaliyetlerinin koordinasyonunda iş bölümünü sağlamak için her bir sektör bir ülkeye tahsis edilmiştir. Üye ülkelerin üstlendikleri sektör ve çalışma grupları aşağıdaki gibidir:Türkiye: Sanayi ve Sağlık Çalışma Grupları
Mısır: Ticaret Çalışma Grubu
Bangladeş: Kırsal Kalkınma Çalışma Grubu
Endonezya: İnsan Haklarının Geliştirilmesi Çalışma Grubu
İran: Telekomünikasyon ve Teknoloji Çalışma Grupları
Malezya: Finans, Bankacılık, Özelleştirme Çalışma Grubu
Nijerya: Enerji Çalışma Grubu
Pakistan: Tarım Çalışma Grubu
İlk Zirvede 50-60 proje önerilmiş olmasına rağmen, kaynakları çok yetersiz dağıtmamak için aşağıdaki öncelikli altı projenin derhal başlatılmasına karar verilmiştir.
Uluslararası Pazarlama ve Ticaret Şirketi’nin Kurulması (Mısır),
Yoksullukla Mücadele (Endonezya),
D-8 Ülkeleri Arasında Sanayi ve Teknoloji Veri Bankası Ağının Kurulması (İran),
D-8 Şirketleri Arasında Ortak Girişimleri de Kapsayacak Şekilde Takaful (İslami Sigorta) Projesi’nin Oluşturulması (Malezya),
Kıyı ve İç Sularında Kültür Balıkçılığının Geliştirilmesine Yönelik İşbirliği (Pakistan),
Tarım Uçağının Dizaynı, Geliştirilmesi, Üretimi ve Pazarlaması (Türkiye)
Mısır’ın koordinatörlüğünde yürütülen ve Kahire’de düzenlenen Ticarete İlişkin Uzmanlar Grubu toplantılarında üye ülkeler arasındaki ticaretin kolaylaştırılması ve ticaret hacminin arttırılmasına yönelik olarak çeşitli projeler üzerinde çalışmalar yapılmaktadır.
Bu çerçevede, Ticarete İlişkin Uzmanlar Grubu toplantılarında D-8 Zirvesinde üzerinde mutabık kalınan proje önerileri arasında yer alan Pazarlama ve Ticaret Şirketi’nin kurulmasına yönelik çalışmalar yapılmıştır.
Uluslararası Pazarlama ve Ticaret Şirketi’nin temel amaçları; D-8 ülkeleri arasındaki ticaret ve pazarlama faaliyetlerini geliştirmektir.
Diğer taraftan, şirketin kurulmasına yönelik fizibilite çalışmasını yapacak danışmanlık firması da belirlenmiş, önümüzdeki dönemde gerçekleştireceği görevlere ilişkin takvim hazırlanmıştır.
Uluslararası Pazarlama ve Ticaret Şirketi’nin temel amaçları; D-8 ülkeleri arasındaki ticaret ve pazarlama faaliyetlerini geliştirmek, D-8 üyelerinin diğer İslam ülkeleri ile olan ticari ve ekonomik ilişkilerini artırmak ve teşvik etmek ve D-8 ülkelerinden dünyanın diğer ülkelerine yapılan ihracatın artırılmasına yardımcı olmaktır.
Nispeten makul düzeylerden başlayarak D-8 ekonomileri yakın geçmişte oldukça yüksek büyüme oranları kaydetmişlerdir. Hızlı büyümenin önündeki engelleri kaldırmak, piyasaları serbestleştirmek ve dünya ekonomisi ile daha iyi entegre olmak için tüm ülkelerde hükümetler bir dizi reform gerçekleştirmişlerdir. Gelirlerdeki büyümeler zaten büyük ve artan nüfusla birleştiğinde gelecek yıllarda hızla büyüyen pazarlar yaratacaktır.
D-8 ülkeleri nispi olarak büyük bir nüfusa sahiptirler. 1999 yılı itibarıyla D-8’in toplam nüfusu 806 milyon kişidir. Bu dünya nüfusunun yaklaşık yüzde 13,5’ine tekabül etmektedir. Sekiz ülkeden dördünün nüfusu 100 milyonun üzerinde, bir ülkenin ise 200 milyonun üzerindedir.
Genç nüfus yapısı D-8 için bir dinamizm faktörü oluşturmaktadır.
Geçmişte kaydedilen yüksek nüfus artış oranlarından sonra dünyanın diğer ülkelerindekine benzer şekilde D-8 ülkelerinde de nüfus artış hızı düşmeye başlamıştır. Geçmişteki hızlı artışın etkisiyle nüfuslarının büyük bir bölümü yakın gelecekte de gençlerden oluşacak olması D-8’ler için bir dinamizm faktörü olacaktır.
Buna ilaveten, bu genç nüfusun gittikçe artan bir bölümü, ileri teknolojili sanayilerin vasıflı iş gücü ihtiyaçlarını karşılamak için, üniversite ve araştırma merkezlerinde eğitim görmektedirler.
Bu ülkelerin pek çoğunda özel sektör ekonominin itici gücü haline gelmiş ve bunun sonucu olarak da son yıllarda büyük holdingler kurulmaya başlamıştır. Bunlardan bazıları dünyanın en büyük 500 şirketi arasında yer almışlardır. Bu şirketlerin elektronik, otomotiv gibi yüksek teknolojili endüstrilerde sanayileşmiş dünyanın tanınmış firmaları ile ortaklığı, D-8 ülkelerinde önemli bir teknoloji ve sanayi tabanı oluşturulmasına yardımcı olmuştur.
Büyük insan kaynaklarına ek olarak, D-8 ülkeleri önemli doğal kaynaklara da sahiptirler.
Büyük insan kaynaklarına ek olarak, D-8 ülkeleri önemli doğal kaynaklara da sahiptirler. Bu kaynakların bazıları hali hazırda kullanılmakta, ancak daha henüz kullanıma açılmamış büyük rezervler de bulunmaktadır.Bangladeş en büyük jüt (Hint keneviri) ihracatçısıdır ve dünyanın jüt ihracatının yüzde 80’ini gerçekleştirmektedir. Çay ve pirinç diğer başlıca ürünleridir. Bengal körfezinde doğal gazın bulunması işletmeye hazır büyük rezervlerin varlığını göstermektedir.Mısır’ın bilinen ve potansiyel gaz rezervleri önemli düzeydedir.
Mısır’ın başlıca doğal kaynakları petrol ve gazdır. Petrol rezervlerinin boyutunun dünya standartlarına göre az olmasına rağmen bilinen ve potansiyel gaz rezervleri önemli düzeydedir. Diğer mineral kaynakları arasında fosfat rezervleri önemli yer tutmaktadır. Ayrıca, yüksek kaliteli pamuk, pirinç, şeker kamışı, turunçgiller ve sebzeler üretmekte ve ihraç etmektedir.
Endonezya, hem tarımsal kaynaklar hem de petrol ve doğal gaz açısından zengin bir ülkedir. Mineral kaynakları arasında kömür, kalay, boksit, bakır ve nikel başta gelmektedir. Endonezya önemli bir palmiye yağı, kahve, kakao, doğal kauçuk ve ağaç ürünleri üreticisidir.
İran, dünyanın bilinen petrol rezervlerinin yüzde 9’unu elinde bulundurmaktadır.
Dünyanın bilinen petrol rezervlerinin yüzde 9’unu elinde bulunduran İran, bölgedeki en eski petrol endüstrilerinden birine sahiptir. Dünyada ikinci en büyük rezervler olan doğal gaz rezervleri de önemli bir gelir kaynağıdır. İran, ayrıca, demir ve boksit gibi mineral kaynaklara da sahiptir.
Malezya, kalay ve kauçuk tedarikçisi olarak dünya piyasalarında önemli bir rol oynamakta, petrol ve doğal gaz üretimi de önem kazanmaktadır. Ayrıca, ülke dünyanın önde gelen tropik kereste üreticisi olmaya da devam etmektedir.
Nijerya, kükürt içeriği az, yüksek kaliteli petrol rezervlerine sahiptir. Ayrıca, çok çeşitli mineral kaynaklara ilaveten nispeten büyük doğal gaz rezervlerini de elinde bulundurmaktadır. Tarım ürünleri arasında ise kakao önemli bir yer tutmakta ve petrolden sonra ihracatta ikinci sırada yer almaktadır.
Yakıt kaynakları nispeten sınırlı olan Pakistan’ın manyezit, kireç taşı, mermer ve dolomit gibi yakıt dışı mineralleri içeren geniş bir ürün yelpazesi bulunmaktadır. Pakistan ayrıca önemli bir pamuk ve pirinç üreticisidir.
Türkiye dünyada gıda üretiminde kendi kendine yeterli olan birkaç ülkeden biridir.
Türkiye’nin çok çeşitli bir kaynak yapısı vardır. Türkiye, mevcut büyük su kaynakları sayesinde çok çeşitli ürün üretme kapasitesine sahiptir. Gerçekten de Türkiye dünyada gıda üretiminde kendi kendine yeterlilik oranı yüksek ülkelerden biridir. Buna ilaveten, Türkiye’nin enerji ihtiyacı büyük ölçüde su kaynaklarından elde edilen hidroelektriğe dayanmaktadır. Ayrıca, Türkiye’de boksit, krom, demir cevheri, bor ve linyit gibi önemli yer altı kaynakları da bulunmaktadır.
Milligorusportal.com/M.Mustafa KOÇ
